Sportpsychologe: coach je sporter onafhankelijk

Wat is het dat goede sporters top maakt? Hoe komt het dat sommige goede atleten de top halen, waar anderen op subtop niveau blijven hangen? En hoe kan je als coach helpen het volledige potentieel van je sporters te vervullen? Sportpsychologe Nicky Bosman legt uit:

De theorie

Onderzoekt wijst uit dat één van de dingen die de top van de subtop onderscheidt zit in een gevoel van verantwoordelijkheid. Op het allerhoogste niveau is het in veel sporten namelijk zo dat de fysieke verschillen miniem zijn, we kunnen het niet meer gooien op talent, iedereen die het tot subtopniveau haalt heeft een zekere mate van aanleg en heeft er hard voor gewerkt. Iets wat wel het verschil kan maken is de efficiëntie van je training. Als jij uit dezelfde hoeveelheid training meer rendement haalt kan je sneller groeien.

Wetenschappers hebben de échte toppers en de net-daaronder-toppers allerlei vragen gesteld, om maar te kijken wat nou het verschil is. Het blijkt dat de échte toppers vooral meer verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen trainingen. Het blijkt dat de crème de la crème van de sporters beter zijn in het reguleren van hun eigen leerproces en daardoor hun trainingstijd veel efficiënter kunnen gebruiken.

Deze sporters volgen dus niet blind de aanwijzingen van de coach, maar zijn zelf de baas over hun leerproces. Dat betekent niet dat ze niet luisteren naar aanwijzingen, het betekend alleen dat ze actief meedenken over hun eigen vooruitgang. Ze komen naar een training met een trainingsdoel dat past in hun lange termijn plan, een trainingsplan en een stevige hoeveelheid motivatie en zelfvertrouwen.

Tijdens de training zijn ze zelf in staat in de gaten te houden of ze nog richting hun doel aan het trainen zijn en stellen hun plan eventueel een beetje bij. Na een training kunnen ze je vertellen wat er goed ging en wat minder, hoe dat relateert aan hun eerdere prestaties en wat ze hieraan willen gaan doen. Ze zijn dus de hele training actief bezig zichzelf te verbeteren.

Nu is het makkelijk om te denken, ‘Dat zijn dus die sporters die altijd vooraan staan bij een oefening, en die voor en na de training een half uur extra training pakken’. Dat is niet per se waar. Zelfregulerende sporters creëren voor zichzelf een zo optimaal mogelijke trainingssituatie. Dat kan ook zijn door als vierde of vijfde in het rijtje te gaan staan, omdat ze weten dat ze graag eerst even kijken hoe een ander een oefening uitvoert.

Het kan ook die sporter zijn die juist even een oefening overslaat, omdat hij zijn hamstring een beetje voelt trekken. Als voorbeeld, een anonieme bekende schaatsster deed altijd maar drie van de vijf sprints mee. Bij de laatste twee ging ze in de schaduw zitten kijken naar de rest. Veel later bleek uit onderzoek dat alleen de eerste drie sprints echt een trainingseffect hebben, veel meer dan dat kan je lichaam niet aan. Zij voelde dat haarfijn aan en durfde haar eigen plan te trekken. Het is ook niet per se de sporter die stilletjes in een hoekje zijn penalty aan het verbeteren is; op de juiste momenten om hulp vragen is juist een teken van zelfregulerend leren.

Het is dus als coach best moeilijk om te herkennen wanneer iemand ‘goed bezig’ is. Het kan goed zijn dat je zelfregulerend gedrag afschrijft als koppig of lui en de ‘ADHD-sporter’ die met veel energie maar zonder na te denken meteen vooraan staat een pluim geeft.

Trainingstips

Maar hoe stimuleer je dit nou als coach? Het is heel belangrijk om sporters geleidelijk steeds meer verantwoordelijkheid te geven. Als coach kan het moeilijk zijn om de controle uit handen te geven en als sporter is het best eng om die verantwoordelijkheid te voelen. Dat kan dus niet van de ene op de andere dag. Je kunt wel als coach de juiste gedachtes en gedragingen stimuleren.

Door de juiste vragen te stellen kan je de juiste gedachtegang helpen opstarten: ‘Wat is je doel in deze training vandaag?’ ‘Hoe ziet dat doel er precies uit, met andere woorden, wanneer ben je tevreden?’ ‘Welke stapjes ga je zetten om te zorgen dat je aan het eind van de training je doel hebt gehaald?’ ‘Wat ging er goed vandaag? Wat ging er minder? Wat ga je de volgende training anders doen?’ Maak sporters verantwoordelijk voor kleine dingen, zoals het meenemen van de juiste kleding en materialen, het op tijd op training verschijnen of bijvoorbeeld het doordraaien tussen de oefeningen.

Een goede manier om autonoom gedrag te stimuleren is het inbouwen van een zelfstandig trainen kwartiertje. In dat kwartiertje mogen de sporters zelf weten wat ze trainen. Ze kunnen natuurlijk altijd om technische hulp vragen, maar ze moeten wel zelf bedenken wat ze gaan doen. Als dat nog lastig is kan je bijvoorbeeld een aantal opties geven om uit te kiezen.

Het kan helpen om per optie de consequenties vast aan te geven. ‘Je kan vandaag je beste oefening extra trainen, dan krijg je daarvoor misschien nog wel meer punten de volgende keer, of je kan ervoor kiezen om je slechtste oefening extra te trainen, dan gaat dat lage cijfer vanzelf hoger worden’. ‘Jullie mogen zelf weten of jullie vandaag aanval of verdediging willen trainen, kies wat het beste voor je is’. Zo leren sporters stapje voor stapje na te denken over hun eigen leerproces en comfortabel worden met het maken van de keuzes die daarbij horen.

Het is belangrijk om te onthouden dat, net als bij fysieke training, deze mentale skills tijd nodig hebben om te ontwikkelen. Ook zal het bij de ene sporter sneller gaan dan bij de andere. Net zoals niet elke 8-jarige of 16-jarige fysiek hetzelfde is als zijn leeftijdsgenoten, kunnen ook mentaal grote verschillen ontstaan.

Zoek een manier die past bij de sporter in kwestie en je eigen coachingstijl. Het is niet gezegd dat door sporters autonome en zelfstandige leerders te laten worden ze allemaal de allerhoogste top gaan halen. Wat je ze echter wel meegeeft door deze skills aan te leren, is dat ze de beste versie van zichzelf kunnen worden. Niet alleen in de sport, maar ook op school en in de rest van hun leven.

Voor meer informatie over zelfstandigheid stimuleren, mentale training voor sporter of coach of ander sportpsychologisch advies, kijk op www.nickybosman.nl of contact info@nickybosman.nl.

nicky